Trang chủ / Tài liệu lưu trữ / Sưu tập tài liệu Sổ bộ Hán Nôm

Sưu tập tài liệu Sổ bộ Hán Nôm

* Số lượng tài liệu: khoảng 25 mét.

* Thời gian tài liệu: từ năm Minh Mạng thứ 3 (1822)- 1933.

* Loại hình tài liệu: tài liệu giấy dó.

* Tình trạng vật lý: hầu hết bị hư hỏng: dính bết, mục, mủn, nhàu nát, mối ăn, rách, ố vàng … Phần lớn tài liệu hư hỏng đã được tu bổ.

* Công cụ tra cứu: không.

  1. SƠ LƯỢC VỀ TÀI LIỆU SỔ BỘ:

Sổ bộ Hán Nôm được hình thành cách đây khoảng gần 200 năm, bao gồm các loại sổ sách thuế lệ như thuế đinh, thuế điền, thuế sản vật, thuế bến đò, thuế đầm vịnh các địa phương… được viết bằng chữ Hán-Nôm trên giấy dó. Trước năm 1975, Sưu tập tài liệu Sổ bộ là một khối độc lập do Nha Văn khố và Thư viện Quốc gia quản lý.

Tài liệu sổ bộ đa dạng về chủng loại và phong phú về nội dung. Sổ bộ Hán-Nôm gồm nhiều loại sổ. Mỗi loại sổ có bố cục khác nhau. Ngay trong cùng một loại sổ, bố cục cũng không thống nhất, nhưng hầu hết chúng đều có các yếu tố cơ bản như sau:

  – Đơn vị lập sổ (thôn, tổng, huyện, phủ)

  – Chức danh người lập sổ

  – Lý do lập sổ

  – Phần kê khai chi tiết

  – Thời gian lập sổ

  – Chữ ký

  – Con dấu

  – Chứng thực của các quan chức, viên chức liên quan.

  1. TÓM TẮT NỘI DUNG TÀI LIỆU:

Khối Sổ bộ Hán-Nôm phản ánh khá toàn diện đời sống kinh tế, chính trị, xã hội ở nông thôn Nam Kỳ từ đầu thế kỷ XIX đến đầu thế kỷ XX, đặc biệt có giá trị đối với việc nghiên cứu quá trình biến đổi xã hội, những đặc điểm của nông thôn và cơ cấu làng xã ở Nam bộ nói riêng và cả nước nói chung – một vấn đề có vị trí quan trọng đối với các quốc gia nông nghiệp như nước ta. Khối Sổ bộ gồm những loại sổ sau:

  1. Đinh bộ

 Kê khai toàn bộ số nhân đinh trong từng thôn. Phân ra các hạng như: chức sắc, binh đinh, người già, thanh niên, trẻ em. Số đinh ngoại hạng, số đinh ngụ cư,… số dân đinh trong mỗi hạng được liệt kê đầy đủ họ tên, tuổi của từng người; số tiền sưu thuế các loại phải đóng trong mỗi năm.

  1. Điền bộ

Sổ thống kê ruộng đất có trong thôn, ghi rõ diện tích từng loại ruộng đất công điền, công thổ, tư điền, tư thổ của bản thôn, tứ cận của mỗi thửa đất. Trong đó, kê khai cụ thể đất, ruộng hạng 1, 2, 3, 4. Tình trạng canh tác: phân canh, phụ canh; tên chủ đất, diện tích ruộng đất của từng người, họ tên người phân canh, hoặc người đang ở, tứ cận của từng thửa ruộng; số ruộng từng người có ở thôn khác, xứ khác; số ruộng đất không phải đóng thuế, số ruộng đất phải nộp thuế và số tiền thuế phải nộp.

  1. Đinh điền bộ

Sổ thống kê nhân đinh và ruộng đất trong thôn, trong đó có các nội dung như: số đinh được thống kê theo từng hạng; số lượng mỗi hạng; họ tên từng người, tuổi, tình trạng cư trú; số lượng đất được phân loại, thống kê theo từng sở đất thuộc công hay tư, hạng đất; tên chủ sở hữu đất, số tiền thuế hàng năm phải đóng cho từng sở đất…

  1. Thế bộ

Sổ kê khai các hạng dân đinh trong thôn như tráng hạng, lão hạng, chức sắc và ngoại hộ (các hộ dân từ nơi khác đến ngụ cư). Các hạng dân đinh được phân theo hộ gia đình, trong mỗi hộ kê khai đầy đủ họ tên, tuổi từng người, kể cả cha mẹ, anh em, vợ con và người ở… từ một tuổi trở lên.

  1. Binh đinh bộ

Sổ thống kê họ tên binh đinh trong độ tuổi từ 20 đến 30 có trong thôn, trong đó ghi họ tên, tuổi của từng người, có mấy anh em, số ruộng đất có từ 9 mẫu 50 sào trở lên. Ghi đầy đủ họ tên từng người và số ruộng hiện có của họ.

  1. Hôn thú bộ

Sổ đăng ký kết hôn của từng thôn. Nội dung ghi họ, tên, tuổi của cô dâu, chú rể; quê quán của cha mẹ cô dâu, chú rể và người đứng chủ hôn.

  1. Sinh tử bộ

Sổ khai sinh, tử được lập theo từng tháng.

Về sinh, ghi rõ số trẻ được sinh ra trong thôn; tên tuổi, nghề nghiệp, quê quán, quốc tịch của cha mẹ; thời gian, ngày tháng năm sinh, giới tính của trẻ; họ tên, quê quán người đứng khai và người làm chứng; chức sắc của người biên chép sổ.

Về tử, thống kê đầy đủ họ tên, tuổi người chết, nguyên nhân chết,…

  1. Thanh nhân bộ

Sổ thống kê số người Thanh (Trung Quốc) đến ở các thôn, họ tên, tuổi, quê quán của từng người, giới tính, số thuế phải đóng.

  1. Ngưu bộ

Sổ kê khai những hộ nông dân trong thôn đang làm ruộng có trâu bò để cày, trong đó, số trâu thuộc quyền sở hữu của mỗi gia đình được kê khai theo từng loại, nguồn gốc do đâu mà có, đặc điểm của từng con và số tiền thuế phải đóng.

  1. Thuyền bộ

Sổ thống kê các hạng thuyền lớn, nhỏ có trong thôn, theo từng chủ thuyền với các nội dung: họ tên chủ thuyền, số lượng thuyền của mỗi chủ, đặc điểm của mỗi thuyền, kích thước dài, rộng, sâu và tải trọng của mỗi chiếc, số thuế phải nộp.

  1. Công nghệ bộ

Sổ thống kê số người làm các nghề buôn bán, nghề thợ bạc, thợ nhuộm, làm nghề thầy thuốc trong thôn, trong đó ghi rõ nghề gì, số người làm nghề đó, họ tên của từng người và số tiền thuế phải đóng hàng năm.

  1. Đà chử bộ

Sổ thống kê diện tích bến bãi, sông lạch, ao đầm có trong thôn, trong đó kê cụ thể các sở bãi thuộc công, thuộc tư; diện tích, tên bến bãi; những sông lạch có thể đánh cá, khai thác nguồn lợi thủy sản được và những sông lạch không thể đánh bắt cá, khai thác nguồn lợi thủy sản được của từng thôn và số thuế hàng năm phải đóng.

  1. Kiều lộ bộ

Sổ thống kê số cầu, đường có trong thôn: chiều dài, chiều rộng của mỗi con đường hoặc chiều dài, chiều rộng và độ cao của cây cầu; số công làm đường, làm cầu; mỗi thôn thường có bản đồ kèm theo.

  1. Thâu xuất bộ

Sổ kê khai các loại tiền thu được đưa vào công quỹ; số tiền chi cho các công việc trong thôn như tế tự, sửa sang đình miếu, v.v…

  1. Thâu nhập bộ

Sổ thống kê các khoản thu trong năm để đưa vào công quỹ thôn: các nguồn thu từ thuế các lọai, sau khi nộp lên trên còn lại; số thu từ việc cho thuê mướn ruộng đất và các nguồn khác.

  1. Diêm điền bộ

Sổ thống kê ruộng muối có trong thôn: diện tích diêm điền công, diêm điền tư, tứ cận của từng sở ruộng, tên chủ ruộng, số thuế phải đóng hàng năm cho mỗi sở ruộng; tổng số tiền thuế thu từ diêm điền trong thôn.

  1. Viên chức bộ

Sổ thống kê các quan viên, chức dịch lớn nhỏ trong tổng, trong đó, các chức dịch được phân loại, sắp xếp kê khai theo từng thôn, theo thứ bậc từ lớn đến nhỏ; mỗi chức danh đều ghi rõ họ tên, tuổi, quê quán của từng người.

One comment

  1. bài này quá hay

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *