Trang chủ / Nghiên cứu - trao đổi / Hội thảo khoa học / 38 NĂM CÔNG TÁC BẢO QUẢN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ TÀI LIỆU PHÔNG PHỦ THỐNG ĐỐC NAM KỲ

38 NĂM CÔNG TÁC BẢO QUẢN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ TÀI LIỆU PHÔNG PHỦ THỐNG ĐỐC NAM KỲ

ThS. Phạm Ngọc Hưng

 

Bảo quản và tổ chức sử dụng có hiệu quả các phông tài liệu lưu trữ là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của các Trung tâm Lưu trữ quốc gia. Trong những năm qua số lượng độc giả thuộc các cơ quan, đơn vị, tổ chức và cá nhân tìm đến với nhu cầu khai thác tài liệu tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia II ngày một tăng. Trung bình mỗi năm Trung tâm II tiếp nhận hàng ngàn lượt độc giả trong và ngoài nước đến nghiên cứu tài liệu về nhiều lĩnh vực như: chính trị, kinh tế, văn hóa, giáo dục… ở các giai đoạn lịch sử khác nhau, đặc biệt tài liệu Việt Nam giai đoạn 1945 trở về trước ngày càng được các nhà nghiên cứu, nghiên cứu sinh trong và ngoài nước quan tâm khai thác. Trong số các phông tài liệu được đưa ra khai thác, Phông Phủ Thống đốc Nam Kỳ là một trong số những phông được khai thác thường xuyên trên mọi phương diện. Thực tế hoạt động của Phòng đọc Trung tâm Lưu trữ quốc gia II cho thấy hiệu quả của công tác Bảo quản và Tổ chức sử dụng tài liệu tại đây trong thời gian qua.

  1. Sơ lược về phông Phủ Thống đốc Nam Kỳ

Trước năm 1975 tài liệu phông Phủ Thống đốc Nam Kỳ do Nha Văn khố và Thư viện Quốc gia Việt Nam Cộng hòa quản lý được bảo quản tại số 34 Gia Long, Sài Gòn. Sau ngày miền Nam giải phóng, Kho Lưu trữ Trung ương II nay là Trung tâm Lưu trữ quốc gia II tiếp quản và quản lý. Tài liệu được bảo quản nguyên tại Kho 34 Gia Long (34 Lý Tự Trọng Quận 1 thành phố Hồ Chí Minh ngày nay). Năm 1996 toàn bộ tài liệu phông Phủ Thống đốc Nam Kỳ được chuyển về Kho Lưu trữ chuyên dụng tại số 2 Ter Lê Duẩn, Quận 1 thành phố Hồ Chí Minh. Cho đến nay toàn bộ tài liệu đã được xác định nội dung và chỉnh lý sơ bộ để phục vụ cho việc khai thác, sử dụng.

Phông Phủ Thống đốc Nam Kỳ ra đời trong hoàn cảnh đặc biệt, đánh dấu giai đoạn lịch sử của dân tộc Việt Nam, đó là giai đoạn thực dân Pháp xâm lược và đô hộ suốt gần 100 năm tại Nam Kỳ. Chính vì vậy mà ngôn ngữ sử dụng trong tài liệu chủ yếu là tiếng Pháp, ngoài ra có xen lẫn chữ Hán – Nôm.

Phông Phủ Thống đốc Nam Kỳ có thời gian từ 1859 – 1945, với số lượng tài liệu khoảng 2.435,5m. Toàn bộ tài liệu trong phông đều là bản gốc, bản chính. Tình trạng vật lý của tài liệu đang bị xuống cấp, một số tài liệu trong tình trạng rách, gòn, một số trong tình trạng bị lão hóa, phân hủy.

Tài liệu phông Phủ Thống đốc Nam Kỳ đa phần được phân loại theo khung Boudet gồm các nội dung chính như: A.Văn bản pháp qui; B. Công văn trao đổi; C. Nhân sự; D. Tổ chức chính quyền Trung ương; E. Tổ chức chính quyền địa phương; F. Chính trị; G. Tư pháp; H. Công chánh; I. Mỏ; J. Đường sắt – Vận tải nội bộ và đường hàng không; K. Bưu điện; L. Thương mại – Kỹ nghệ – Du lịch; M. Khai thác thuộc địa – Kỹ nghệ – Du lịch; N. Nông – Lâm nghiệp; O. Giao thông đường thủy; P. Hải quân; Q. Quân sự; R. Giáo dục – Khoa học và Nghệ thuật; S. Các cơ sở y tế và cứu tế xã hội; T. Tài chánh; U. Thương chánh – Thuế gián thâu; V. Lưu trữ và thư viện.

Đây là phông tài liệu phản ánh quá trình cai trị và khai thác thuộc địa của thực dân Pháp tại Đông Dương nói chung và Nam Kỳ nói riêng.

  1. Công tác bảo quản tài liệu

Hiện nay công tác bảo quản tài liệu phông Phủ Thống đốc Nam Kỳ đang được Trung tâm lưu trữ quốc gia II đặt lên hàng đầu do tài liệu đang trong quá trình lão hóa, cần được xử lý về mặt kỹ thuật nghiệp vụ để kéo dài tuổi thọ. Tài liệu của phông được bảo quản tại  Kho chuyên dụng với điều kiện nhiệt độ, độ ẩm tương đối tốt (Nhiệt độ duy trì ổn định: 20oC ± 2, độ ẩm 50% ± 5), toàn bộ số tài liệu này đã được chỉnh lý sơ bộ và xác định nội dung, có ký hiệu tra tìm. Trong những năm gần đây ngoài việc bảo quản ở nhiệt độ thích hợp, Trung tâm cũng đã tiến hành xử lý về mặt nghiệp vụ đối với các tài liệu có tình trạng vật lý kém. Tính đến thời điểm cuối năm 2013 Trung tâm đã đưa ra tu bổ được 25.933 trang tài liệu (trong đó có 14.021 trang một mặt; 11.912 trang 2 mặt), đây mới chỉ là số ít trang tài liệu được lựa chọn để đưa ra tu bổ tránh tình trạng rách nát, hư hại, còn lại rất nhiều những trang tài liệu khác chưa thể tiến hành tu bổ, phục chế nhất là những bản đồ, bản vẽ trên giấy Can khi đưa ra kiểm tra thấy các nét trên bản đồ bị nứt theo đường vẽ, vì vậy không thể đưa ra phục vụ khai thác theo yêu cầu của độc giả.

  1. Công tác phát huy giá trị tài liệu Phông Phủ Thống đốc Nam Kỳ

Như đã đề cập ở trên, Phông Phủ Thống đốc Nam Kỳ là phông lưu trữ có giá trị về nhiều mặt, do vậy đây là nguồn sử liệu không thể thiếu khi nghiên cứu về tình hình chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội … và đời sống con người Việt Nam trong giai đoạn từ 1859 – 1945. Đây là những tài liệu thông tin cấp 1 có độ tin cậy cao là bản gốc, bản chính phản ánh một cách trung thực, khách quan những gì đã xảy ra trong suốt gần một thế kỷ ở Nam bộ và đây cũng là phông tài liệu duy nhất đang được bảo quản ở Việt Nam, không có ở Pháp.

Tuy nhiên cũng giống như các phông tài liệu khác, phông Phủ Thống đốc Nam Kỳ còn có rất nhiều các nội dung thuộc danh mục hạn chế sử dụng, liên quan đến bí mật nhà nước chưa được giải mật, công bố hoặc phục vụ có giới hạn, ví dụ như: Biên giới; Hải đảo; tài liệu về hoạt động của các lãnh tụ cách mạng tiền bối…

Trong thời gian qua, để đáp ứng nhu cầu khai thác, sử dụng tài liệu của độc giả, Trung tâm Lưu trữ quốc gia II đã không ngừng cải tiến về quy trình, nội quy, cung cách phục vụ độc giả tại Phòng đọc cũng như việc ứng dụng tin học trong công tác tra cứu tài liệu. Từ giữa năm 2009 Trung tâm Lưu trữ quốc gia II triển khai ứng dụng ISO tại Phòng đọc đã đơn giản đáng kể về thủ tục đối với độc giả đến nghiên cứu tài liệu, nhất là đối với độc giả nước ngoài, mọi thủ tục đều thông thoáng không phân biệt đối tượng đọc, nếu độc giả đầy đủ giấy tờ theo quy định, sau một ngày có thể tiếp cận được với tài liệu thuộc diện phổ biến.

Trong số các độc giả đến nghiên cứu tài liệu phông Phủ Thống đốc Nam Kỳ thì độc giả Việt Nam được đánh giá là nhiều nhất, tiếp đến là Pháp, Mỹ, Nhật Bản. Theo số liệu thống kê của Phòng đọc từ năm 1976 – 2013 có các đoàn với số lượng đề tài như sau:

Số tt Quốc tịch Số lượng đoàn/đề tài Ghi chú
1 Việt Nam 594  
2 Pháp 66  
3 Mỹ 45  
4 Nhật Bản 32  
5 Anh 9  
6 Úc 8  
7 Canada 7  
8 Đoàn nước ngoài 5 Không rõ quốc tịch
9 Đức 5  
10 Hà Lan 4  
11 Newzealand 3  
12 Thái Lan 2  
13 Singapore 2  
14 Liên Xô 2  
15 Hàn Quốc 2  
16 Trung Quốc 1  
17 Thụy Điển 1  
18 Campuchia 1  
  Tổng cộng 789  

Trung bình mỗi năm Trung tâm Lưu trữ quốc gia II phục vụ khoảng 20 đề tài nghiên cứu, năm ít nhất 2 đề tài (1976), năm nhiều nhất 36 đề tài (2013) với 29.807 đơn vị bảo quản đã được phục vụ, cung cấp 13.969 trang bản sao.

Đây là phông tài liệu có số lượng độc giả và đề tài nghiên cứu tương đối nhiều, các đề tài nghiên cứu tập trung chủ yếu về các lĩnh vực: lịch sử, chính trị, kiến trúc, giáo dục, nhà lao…: Nam Kỳ khởi nghĩa; Phong trào Dân tộc Dân chủ tại Nam Kỳ 1930 – 1945; Lịch sử Kinh tế, Xã hội ở Nam bộ Việt Nam; Sự hình thành của thành phố Sài Gòn và một số thành phố khác; Kiến trúc Đông Dương; Kiến trúc và quy hoạch đô thị Sài Gòn; Nền giáo dục ở Đông Dương; Cảng Sài Gòn thời thuộc Pháp; Hội truyền bá Quốc ngữ; Lịch sử đạo Cao Đài; Lịch sử nhà tù Côn Đảo; Đông y Việt Nam thời Pháp thuộc; Trường thông ngôn và các thông ngôn viên phục vụ ở Việt Nam và bị tù ở các trại giam; Nguyễn Ái Quốc và người thân; Cơ quan Mật thám Pháp ở Đông Dương …

Các đề tài chủ yếu phục vụ cho mục đích nghiên cứu lịch sử, viết sách, trưng bày, triển lãm, viết luận văn, luận án……

Đặc biệt trong những năm gần đây, việc hợp tác giữa Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn với Trung tâm Lưu trữ quốc gia II ngày càng được mở rộng, các đối tượng là học viên, nghiên cứu sinh được Trường giới thiệu đến Trung tâm, được tiếp cận với bản gốc, bản chính tài liệu phông Phủ Thống đốc Nam Kỳ ngày một nhiều, từ đây các nhà nghiên cứu trong và ngoài nước cũng biết đến Trung tâm II ngày một nhiều hơn. Theo số liệu tổng kết của Phòng đọc từ năm 1976 – 2013 Trung tâm đã phục vụ: 31 luận văn Thạc sĩ (trong đó có 7 luận văn của người nước ngoài), 112 luận án Tiến sĩ (trong đó có 64 luận án của người nước ngoài).

Lý do khi độc giả được hỏi: tại sao lại nghiên cứu phông tài liệu này, đa phần đều được trả lời rằng:

– Đây là khối tài liệu duy nhất, đầy đủ nhất phản ánh quá trình khai thác thuộc địa của Pháp ở Đông Dương

– Lượng thông tin có trong Phủ Thống đốc Nam Kỳ còn rất nhiều nhưng chưa được khai thác hết.

– Là bản chính, bản gốc có tính xác thực cao.

Từ thực tế này có thể khẳng định rằng bản gốc, bản chính và lượng thông tin chứa trong tài liệu lưu trữ luôn là những chứng cứ không thể thiếu trong việc làm sáng tỏ những luận điểm khoa học mà các nhà nghiên cứu cần hướng tới.

*

Phông Phủ Thống đốc Nam Kỳ là một trong số những phông tài liệu có giá trị lịch sử và tính xác thực cao, là bản gốc, bản chính phản ánh tình hình trong nước và mối quan hệ của nước ta với các nước trong khu vực Đông Dương cũng như trên thế giới. Đây là phông tài liệu quan trọng, duy nhất tại Việt Nam có giá trị to lớn về mặt lịch sử đã được các độc giả, các nhà nghiên cứu thừa nhận. Để phát huy hơn nữa giá trị của tài liệu, Trung tâm Lưu trữ quốc gia II đang tiến hành biên soạn, xuất bản ấn phẩm lưu trữ giới thiệu Phông Phủ Thống đốc Nam Kỳ và hoàn thiện hồ sơ phông Phủ Thống đốc Nam Kỳ trình UNESCO công nhận là Di sản tư liệu thuộc Chương trình Ký ức thế giới.

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *