Trang chủ / Tài liệu lưu trữ / Trung tâm Lưu trữ quốc gia II – 30 năm xây dựng và trưởng thành

Trung tâm Lưu trữ quốc gia II – 30 năm xây dựng và trưởng thành

TRUNG TÂM LƯU TRỮ QUỐC GIA II – 35 NĂM XÂY DỰNG VÀ TRƯỞNG THÀNH

Nguyễn Xuân Hoài(*)

 

Trung tâm Lưu trữ quốc gia II – một trong bốn lưu trữ quốc gia của Việt Nam, là đơn vị sự nghiệp thuộc Cục Văn thư và Lưu trữ Nhà nước, Bộ Nội vụ, được thành lập theo Quyết định số 252-BT ngày 29-11-1976 của Bộ trưởng chủ nhiệm Văn phòng Phủ Thủ tướng với tên gọi Kho Lưu trữ Trung ương II.

Trung tâm có chức năng, nhiệm vụ sưu tầm, thu thập, bổ sung, chỉnh lý, bảo quản và tổ chức sử dụng có hiệu quả tài liệu, tư liệu lưu trữ hình thành trong quá trình hoạt động của các cơ quan, tổ chức trung ương và các cá nhân thời kỳ Phong kiến, Pháp thuộc; các cơ quan trung ương chính quyền Việt Nam Cộng hoà, các cơ quan, tổ chức của Mỹ ở Sài Gòn trước năm 1975; các cơ quan Trung ương của Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hoà miền Nam Việt Nam và của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam trên địa bàn từ Đồng Nai vào phía Nam.

Trong mười năm sau giải phóng, vượt qua những thách thức của thời kỳ trước đổi mới, Trung tâm II đã đạt được những kết quả quan trọng. Trong điều kiện chưa có kho tàng, đội ngũ cán bộ còn thiếu, nhưng Trung tâm II đã thu gom khối lượng tài liệu lưu trữ – di sản của quốc gia với hơn 16.000 mét giá tài liệu. Mặc dù tài liệu còn nằm tích đống, nhưng Trung tâm II đã kịp thời đưa tài liệu lưu trữ phục vụ, trong đó nhiều cơ quan quan trọng của Đảng và Nhà nước như: Ban Biên giới, Đoàn Kinh tế tổng hợp của Chính phủ, Bộ Tư lệnh thành, Bộ Nội vụ, Ban Nghiên cứu Lịch sử Đảng của Văn phòng Trung ương Đảng,…. Với hàng ngàn hồ sơ tài liệu liên quan đến các vấn đề an ninh chính trị, quốc phòng và toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc, như: tài liệu góp phần chống lại chiến dịch nhân quyền của các thế lực thù địch xuyên tác lịch sử, cách mạng và chính sách của Đảng và Nhà nước; tài liệu khẳng định chủ quyền của Việt Nam trên đảo Hoàng Sa và Trường Sa; tài liệu về tài nguyên thiên nhiện ở đồng bằng sông Cửu Long, Kontum,…. Đồng thời, Trung tâm II còn đóng vai trò quan trọng, góp phần đào tạo, củng cố hệ thống tổ chức quản lý công tác lưu trữ ở khu vực phía Nam của Tổ quốc.

Năm 1988, để đáp ứng các yêu cầu của đất nước và của ngành trong thời kỳ đổi mới, ngày 6-9-1988, Cục Lưu trữ Nhà nước ban hành Quyết định số 385-QĐTC chính thức đổi tên Kho lưu trữ Nhà nước Trung ương II thành Trung tâm Lưu trữ Quốc gia II. Ngoài những nhiệm vụ đã quy định trong Quyết định số 252-BT ngày 29-11-1976 của Bộ trưởng Chủ nhiệm Văn phòng Phủ Thủ tướng, Trung tâm II có nhiệm vụ hướng dẫn, kiểm tra hồ sơ của các cơ quan có tài liệu thuộc nguồn nộp lưu; tổ chức và quản lý công tác nghiên cứu khoa học và ứng dụng kết quả vào hoạt động nghiệp vụ. Trong những năm đầu đổi mới, với những bước đi mạnh dạn, đúng hướng, tập thể Trung tâm II đã đạt được những kết quả bước đầu quan trọng. Nhất là từ năm 2001, Pháp lệnh Lưu trữ quốc gia ra đời, với những quan điểm mới, cùng với nhiều văn bản quy định thống nhất về tổ chức lưu trữ và các hoạt động lưu trữ được ban hành, đã tạo điều kiện cho Trung tâm II từng bước kiện toàn bộ máy, hiện đại hóa trang thiết bị, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ. Năm 2010, cơ cấu của Trung tâm II được kiện toàn theo hướng chuyên sâu, hiện đại hóa. Từ 6 đơn vị chuyên môn, Trung tâm II phát triển thành 10 phòng chức năng trực thuộc Ban Giám đốc:

  1. Phòng Thu thập tài liệu;
  2. Phòng Chỉnh lý tài liệu;
  3. Phòng Bảo quản tài liệu;
  4. Phòng Công bố và Giới thiệu tài liệu;
  5. Phòng Tin học và Công cụ tra cứu tài liệu;
  6. Phòng Tu bổ – Bảo hiểm tài liệu;
  7. Phòng Đọc;
  8. Phòng Hành chính – Tổ chức;
  9. Phòng Kế toán;
  10. Phòng Bảo vệ và Phòng cháy chữa cháy.

Đội ngũ cán bộ, viên chức Trung tâm II từng bước có sự phát triển cả về số và chất lượng. Năm 2010, toàn bộ đội ngũ cán bộ, viên chức của Trung tâm II đều được đào tạo về chuyên môn nghiệp vụ. Cụ thể có 66% công chức, viên chức có trình độ đại học và trên đại học, 34% viên chức có trình độ trung cấp.

Cùng với quá trình kiện toàn bộ máy, tập thể đơn vị không ngừng phấn đấu, nỗ lực vươn lên đạt nhiều thành tích xuất sắc, góp phần vào sự nghiệp đổi mới đất nước. Năm năm đầu thực hiện Pháp lệnh Lưu trữ quốc gia, Trung tâm II có những bước phát triển mang tính đột phá, với khối lượng công việc hoàn thành giai đoạn 2001-2006 tăng gấp 4 lần so với 5 năm 1996-2001. Thể hiện trên các mặt:

– Trung tâm II đã đưa tài liệu lưu trữ quốc gia vào bảo quản an toàn trong môi trường khống chế được nhiệt độ, độ ẩm, đảm bảo trách khỏi nguy cơ hủy hoại của môi trường và góp phần kéo dài tuổi thọ tài liệu.

– Trung tâm II đã hoàn toàn giải phóng được khối tài liệu tích đống, nhanh chóng đưa giá trị tài liệu vào phục vụ các nhu cầu của xã hội.

– Kết quả to lớn của công tác chỉnh lý, xử lý khoa học – kỹ thuật tài liệu lưu trữ đã mở tạo bước ngoặt quan trọng trong công tác tổ chức khai thác sử dụng tài liệu tại Trung tâm II. Công tác phục vụ độc giả giai đoạn 1996-2000 đều tăng từ 3-5 lần và năm sau lại tăng hơn năm trước. Từ năm 2002 đến tháng 6 năm 2006, Trung tâm II đã phục vụ 6.106 lượt độc giả, trong đó có 4.274 lượt độc giả trong nước, 1.832 lượt độc giả nước ngoài với 533 đề tài; đã đưa ra phục vụ độc giả 20.364 đơn vị bảo quản, cấp 71.669 trang bản sao tài liệu, 394 giấy chứng nhận lưu trữ. Năm 2002 là năm được đánh giá có số lượt độc giả đến nghịên cứu tài liệu cao nhất (1.670 lượt), nhưng chỉ tính 6 tháng đầu năm 2006, Trung tâm II đã phục vụ 976 lượt độc giả đến nghiên cứu tài liệu (tăng gấp 3 lần so với cùng kỳ các năm trước).

Năm 2006, trong bối cảnh đất nước đạt được nhiều thành tựu quan trọng sau 20 năm thực hiện đường lối đổi mới, Đại hội toàn quốc của Đảng lần thứ X khai diễn, đã đề ra mục tiêu, phương hướng nhiệm vụ phát triển đất nước trong giai đoạn 5 năm 2006-2010. Đối với công tác lưu trữ, Nghị quyết Đại hội đề ra nhiệm vụ cho toàn ngành là: “Bảo vệ và phát huy giá trị tài liệu lưu trữ”, trong đó đặc biệt nhấn mạnh đến công tác phát huy giá trị tài liệu lưu trữ. Quán triệt tư tưởng lãnh đạo của Đảng, ngày 2-3-2007, Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị số 05/2007/CT-TTg về tăng cường bảo vệ và phát huy giá trị tài liệu lưu trữ. Chỉ thị đã có ý nghĩa quan trọng, nâng cao nhận thức của xã hội đối với tài liệu lưu trữ; tạo điều kiện cho ngành lưu trữ đẩy mạnh áp dụng khoa học công nghệ, đặc biệt là công nghệ thông tin trong hoạt động nghiệp vụ; đẩy mạng công tác phát huy giá trị tài liệu lưu trữ và tăng cường hội nhập quốc tế.

Thực hiện nhiệm vụ được giao với tinh thần phấn khởi, quyết tâm lập nhiều thành tích xuất sắc chào mừng các sự kiện lớn của Đảng, Nhà nước và của đơn vị, giai đoạn 2006-2010, được xem là giai đoạn có bước phát triển mới của Trung tâm II. Bên cạnh việc luôn hoàn thành tốt kế hoạch công tác thường xuyên được giao, Trung tâm II đã đạt được những thành tựu quan trọng, theo đúng chủ trương, đường lối của Đảng và xu thế phát triển của ngành lưu trữ. Nổi bất nhất là những thành tựu trong sưu tầm, thu thập tài liệu quy hiếm; ứng dụng công nghệ thông tin và công bố, phát huy giá trị tài liệu lưu trữ.

Trong công tác thu thập tài liệu, cùng với kế hoạch thường xuyên, trong giai đoạn 2006-2010, xác định nguồn tài liệu của các cá nhân, gia đình, dòng họ tiêu biêu là những tài liệu có giá trị đối với kho di sản của dân tộc, Trung tâm II chủ động, đẩy mạnh việc sưu tầm thu thập, coi đó là khối tài liệu quý hiếm. Năm 2008, Trung tâm II thực hiện bộ sưu tập tài liệu các tướng lĩnh Quân đội nhân dân Việt Nam – những người đã cống hiến xương máu cho hai cuộc kháng chiến thần thánh của dân tộc. Kết quả trong 2 năm thực hiện (2008-2010), Trung tâm II đã sưu tầm được 23 hồ sơ tướng lĩnh của các vị tướng như Thiếu tướng Phan Khắc Hy, Thiếu tướng Hoàng Anh Tuấn, Trung tướng Lê Văn Tri, Trung tướng Lê Nam Phong, Thiếu tướng Bùi Nam Hà v.v…, với hơn 2.000 trang tài liệu, hình ảnh.

Năm 2006, Trung tâm II đã bước đầu ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác văn thư, lưu trữ và đạt kết quả cao. Đến nay, Trung tâm II đã thành lập Phòng Tin học và Công cụ tra cứu tài liệu cùng hệ thống trang thiết bị tiên tiến nhằm bảo quản an toàn thông tin các tài liệu lưu trữ. Năm 2010, thực hiện số hóa tài liệu bằng công nghệ thông tin, Trung tâm phối hợp với Trung tâm Bảo hiểm tài liệu Cục Văn thư và Lưu trữ Nhà nước, xây dựng quy trình và tiến hành số hóa tài liệu. Đến nay đã thực hiện được hơn 200.000 trang tài liệu. Kết quả bước đầu còn nhỏ bé, song hoạt động trên hứa hẹn sự đổi mới phương thức quản lý và khai thác tài liệu lưu trữ trong tương lai.

Đây mạnh việc đưa giá trị tài liệu vào phục vụ công cuộc xây dựng đất nước và phục vụ các nhu cầu khác của xã hội, trong những năm qua, bên cạnh việc nâng cao chất lượng phục vụ độc giả, Trung tâm II chủ động thực hiện công bố, giới thiệu tài liệu, coi đó là những hoạt động thường niên.

Từ năm 2006 – 2010, số lượng độc giả đến khai thác tài liệu của Trung tâm II đã tăng lên rõ rệt, cụ thể: đã tiếp và phục vụ được 7.230 lượt độc giả (trong đó có 2.815 lượt độc giả nước ngoài và 4.414 lượt độc giả trong nước) với tổng số 633 đề tài liên quan đến các vấn đề: lịch sử, biên giới – hải đảo, ngoại giao, giáo dục vv…; số lượng hồ sơ đưa ra phục vụ 25.258 đơn vị bảo quản; cấp 64.265 bản sao tài liệu.

Quán triệt tinh thần Chỉ thị 05/2007/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ, thực hiện sự chỉ đạo của Cục Văn thư và Lưu trữ Nhà nước, Trung tâm II tổ chức công bố, giới thiệu tài liệu lưu trữ bằng nhiều hình thức như: viết bài đăng trên các tạp chí, xuất bản ấn phẩm sách, trưng bày, triển lãm vv…. Trong các năm 2007-2010, cùng hàng trăm bài viết trên các tạp chí, các hội thảo khoa học, Trung tâm II đã tổ chức được 4 cuộc trưng bày tài liệu lưu trữ, xuất bản 2 ấn phẩm lưu trữ. Qua đó, Trung tâm II đã công bố, giới thiệu tới công chúng hàng trăm ngàn trang tài liệu, thu hút được sự quan tâm của đông đảo các nhà nghiên cứu, bạn đọc và công chúng trong, ngoài nước. Mỗi ấn phẩm, mỗi cuộc triển lãm tài liệu lưu trữ do Trung tâm II tổ chức đã gây được ấn tượng sâu sắc trong lòng du khách, phát huy nhận thức mới về tài liệu lưu trữ quốc gia và tăng cường tình cảm của nhân dân đối với ngành lưu trữ. Đồng thời, khơi gợi lòng yêu nước, tự hào dân tộc và sự tri ơn của các thế hệ Việt Nam với những người con đã hy sinh cho sự tồn vinh của dân tộc Việt Nam.

Nhìn chung, qua 35 năm xây dựng và trưởng thành, tập thể Trung tâm II đã vượt qua mọi khó khăn, thách thức, giành được nhiều thắng lợi trên các lĩnh vực. Những thành tích của Trung tâm II đã được Đảng, Nhà nước và các cấp bộ, ngành ghi nhận với các danh hiệu cao quý. Đặc biệt, Trung tâm II đã ba lần vinh dự được Chủ tịch nước tặng Huân chương Lao động.

Hiện nay, với tinh thần phục vụ, tâm huyết được đem giá trị tài liệu phục xã hội, Trung tâm Lưu trữ Quốc gia II đã giành được nhiều tình cảm ưu ái của các học giả, nhà nghiên cứu, của công chúng. Và thực tế đã, đang là điểm đến, là nơi hội tụ của các nhà nghiên cứu khoa học, của học sinh, sinh viên, và tất cả những người yêu chuộng hoà bình trên thế giới. Trong tương lai, nhằm đáp ứng hơn nữa nhu cầu khai thác, sử dụng tài liệu ngày càng cao của công chúng, của đất nước và xã hội, ngày càng phát huy hơn nữa giá trị của tài liệu lưu trữ, Trung tâm Lưu trữ Quốc gia II hứa hẹn xây dựng “Tòa nhà lưu trữ” – nơi giới thiệu những di sản của dân tộc, điểm đến của công chúng, của nhân dân thế giới, điểm tham quan du lịch của du khách trong và ngoài nước.

* Nguyên giám đốc Trung tâm Lưu trữ Quốc gia II

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *