Trang chủ / Công bố tài liệu / Thông đạt số 1-C/VP và bước ngoặt của ngành Lưu trữ Việt Nam

Thông đạt số 1-C/VP và bước ngoặt của ngành Lưu trữ Việt Nam

Ngay sau khi Cách mạng tháng Tám thành công, nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa ra đời, mặc dù hoàn cảnh kháng chiến và điều kiện đất nước còn nhiều khó khăn, cùng với việc lãnh đạo xây dựng, kiện toàn, vận hành bộ máy nhà nước, Đảng, Chính phủ và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã quan tâm, chú trọng đến công tác văn thư, lưu trữ.

Ngày 08 tháng 9 năm 1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký Sắc lệnh số 21 cử Giám đốc Nha Lưu trữ công văn và Thư viện toàn quốc thuộc Bộ Quốc gia Giáo dục là cơ quan có chức năng quản lý công tác lưu trữ cao nhất của nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa lúc bấy giờ. Đây là một sự kiện quan trọng bước đầu đáng ghi nhận trong quá trình hình thành, phát triển của ngành Lưu trữ Việt Nam, khẳng định Đảng, Nhà nước và Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt quan tâm tới công tác lưu trữ, mà trước hết là vấn đề xây dựng hệ thống tổ chức lưu trữ. Tuy nhiên, do điều kiện cả dân tộc ta đang phải đối phó với muôn vàn khó khăn thử thách về đối nội cũng như đối ngoại, vai trò của Nha Lưu trữ công văn và Thư viện toàn quốc đã chưa được phát huy.

 Thong dat 01

 Thông đạt số 1-C/VP ngày 03 tháng 01 năm 1946

Do có sự thay đổi chế độ, trước hành động của một số cơ quan, công sở “đã tự tiện hủy bỏ hay bán các công văn và hồ sơ cũ” (1), Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký bản Thông đạt số 1-C/VP ngày 03 tháng 01 năm 1946 gửi các Ông Bộ trưởng của Chính phủ Lâm thời nghiêm cấm những hành động hủy bỏ, bán các công văn và hồ sơ cũ bởi đó là hành động có tính cách phá hoại, vì những công văn, hồ sơ cũ là những tài liệu có  giá trị, ý nghĩa đặc biệt to lớn “về phương diện kiến thiết quốc gia” và “yêu cầu các Ông Bộ trưởng ban chỉ thị cho nhân viên các sở phải giữ gìn tất cả các công văn, tài liệu và cấm không được huỷ những công văn tài liệu ấy, nếu không có lệnh trên rõ rệt cho phép huỷ bỏ” (2) đồng thời, các công văn, tài liệu phải được quản lý, bảo quản tập trung bởi một cơ quan: “Xin nhắc rằng những hồ sơ hoặc công văn không cần dùng sau này sẽ phải gửi về những sở lưu trữ công văn thuộc Bộ Quốc gia Giáo dục để tàng trữ. Những viên chức không tuân lệnh này sẽ bị nghiêm trị.” (3)Với những nội dung trên, Thông đạt là văn bản chỉ đạo đầu tiên của Chính phủ và nhà nước ta đối với công tác lưu trữ, khẳng định giá trị to lớn của tài liệu lưu trữ và bước đầu định hình, đề ra cách thức quản lý đối với chúng, trước hết là đề ra việc nghiêm cấm tiêu hủy tài liệu, yêu cầu gìn giữ, bảo vệ và phát huy giá trị của tài liệu. Thông đạt cũng chỉ rõ trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan trong việc gìn giữ cũng như bảo quản tài liệu, khi muốn tiêu hủy phải tuân thủ theo một quy định, quy trình chặt chẽ nghiêm ngặt của cơ quan có thẩm quyền. Thông đạt số 1-C/VP thực sự đã đặt cơ sở, nền móng cho sự ra đời và hoạt động của công tác lưu trữ của nước ta, đánh dấu bước ngoặt đối với hoạt động của công tác lưu trữ.

Thực hiện Thông đạt, những năm sau này, mặc dù hoàn cảnh đất nước phải trải qua chiến tranh bảo vệ độc lập dân tộc, các cơ quan, kho tàng buộc phải sơ tán, việc gìn giữ tài liệu lưu trữ gặp những khó khăn, phải tìm nơi an toàn để cất giấu, gìn giữ, những công văn, tài liệu và hồ sơ cũ đều đã được gìn giữ và bảo quản một cách tốt nhất trong điều kiện bấy giờ. Bên cạnh đó, cùng với quá trình hoạt động của các cơ quan Chính phủ, Nhà nước, số lượng hồ sơ, tài liệu sản sinh ngày càng nhiều, đòi hỏi tăng cường hơn nữa việc quản lý và lưu trữ chúng, Chủ tịch Hồ Chí Minh, Chính phủ đã ban hành một số văn bản nhằm gìn giữ, bảo quản tài liệu, hồ sơ.

Nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý tập trung, thống nhất công tác lưu trữ và thực hiện nhiệm vụ tham mưu, giúp cho Hội đồng Chính phủ, Nhà nước trong việc ban hành các chế độ, quy định về công tác lưu trữ, ngày 04 tháng 9 năm 1962, Hội đồng Chính phủ ban hành Nghị định số 102/CP thành lập Cục Lưu trữ thuộc Phủ Thủ tướng (Nay là Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước). Việc thành lập Cục Lưu trữ Phủ Thủ tướng đã khẳng định vai trò to lớn của công tác lưu trữ công văn, tài liệu, là một bước tiến quan trọng đánh dấu mốc lịch sử trong việc xây dựng và tổ chức ngành Lưu trữ Việt Nam, từ đây, nước ta có một cơ quan thống nhất quản lý cao nhất về công tác lưu trữ. Đây là sự kiện có ý nghĩa quan trọng, nâng cao hiệu quả quản lý công văn, hồ sơ, tài liệu trong tình hình mới, là sự tiếp tục thực hiện tốt hơn nữa nội dung của Thông đạt, là sự thực hiện cụ thể hóa nội dung của Thông đạt trong thực tiễn. Từ đây, tổ chức bộ máy của cơ quan lưu trữ ngày càng được phát triển, kiện toàn, mở rộng và củng cố, hình thành một mạng lưới lưu trữ từ trung ương đến địa phương, cán bộ làm công tác lưu tữ ngày càng tăng và đáp ứng yêu cầu chuyên môn, nghiệp vụ. Tài liệu đã sản sinh không chỉ của Chính phủ, Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (nay là Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam) mà từ thời kỳ phong kiến, Pháp thuộc, của chính quyền chế độ cũ… vẫn được lưu trữ, bảo quản và phát huy nhằm bồi dưỡng tinh thần yêu nước, truyền thống dân tộc và phục vụ công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay.

Tiếp tục thực hiện tinh thần của Thông đạt, để nâng cao hơn nữa sự chỉ đạo toàn diện đối với quá trình xây dựng công tác lưu trữ Việt Nam, ngày 11 tháng 12 năm 1982, Chủ tịch Hội đồng nhà nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã ký lệnh công bố Pháp lệnh Bảo vệ tài liệu lưu trữ quốc gia. Lần đầu tiên trong lịch sử công tác lưu trữ Việt Nam, những quan điểm và nguyên tắc chỉ đạo chủ yếu của Đảng đã được thể chế hóa thành một văn bản pháp luật, trong đó đã quy định những vấn đề cơ bản nhất về tổ chức, quản lý tài liệu lưu trữ và công tác lưu trữ. Cũng từ đây, công tác lưu trữ ngày càng được Đảng, nhà nước quan tâm đặc biệt hơn. Hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật về công tác lưu trữ được xây dựng và ban hành tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động của công tác lưu trữ. Đỉnh cao của việc ban hành các văn bản quy phạm pháp luật đó là việc Quốc hội nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã thông qua Luật Lưu trữ năm 2011 quy định các nội dung quan trọng của việc tổ chức, quản lý lưu trữ. Luật Lưu trữ ra đời không chỉ đáp ứng tình hình phát triển của công tác lưu trữ và ngành lưu trữ trong thời kì đổi mới và hội nhập. Luật Lưu trữ ra đời và có hiệu lực một lần nữa khẳng định tinh thần, nội dung của Thông đạt ra đời hơn nửa thế kỷ trước đó là đúng đắn, kịp thời và có giá trị ý nghĩa to lớn, góp phần quan trọng, định hướng cho sự hình thành, phát triển của công tác văn thư, lưu trữ, đáp ứng yêu cầu hoạt động của cơ quan, tổ chức, của bộ máy chính quyền, nhà nước, của cách mạng, kháng chiến. Nước ta không chỉ gìn giữ, lưu trữ bảo quản an toàn được khối lượng tài liệu đồ sộ sản sinh trong quá trình hoạt động của các cơ quan tổ chức, mà còn phát huy giá trị của nó phục vụ cho công cuộc kháng chiến, kiến quốc và xây dựng chủ nghĩa xã hội hiện nay.

Thật vậy, từ khi bản Thông đạt về việc gìn giữ bảo quản tài liệu ra đời đã tạo ra những chuyển biến quan trọng đối với hoạt động của công tác công văn, giấy tờ, lưu trữ tài liệu, có thể khẳng định nội dung của bản Thông đạt thật sự là một văn kiện có giá trị cao về mặt lý luận và thực tiễn của công tác lưu trữ của nước ta, đánh dấu mốc quan trọng, bước ngoặt đối với ngành lưu trữ Việt Nam. Cùng với những đóng góp to lớn của ngành lưu trữ trong sự nghiệp “kiến thiết quốc gia”, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, ngày 17/9/2007, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 1229/QĐ-TTg chọn ngày 03/01 hàng năm là ngày truyền thống của ngành Lưu trữ Việt Nam.

Chú thích:

  1. Trung tâm Lưu trữ quốc gia III, Tài liệu sưu tầm, hồ sơ 07, tờ 01
  2. Trung tâm Lưu trữ quốc gia III, Tài liệu sưu tầm, hồ sơ 07, tờ 01
  1. Trung tâm Lưu trữ quốc gia III, Tài liệu sưu tầm, hồ sơ 07, tờ 01

Nguồn: archives.gov.vn

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *