Trang chủ / Tài liệu lưu trữ / Phông Văn phòng Tỉnh Bà Rịa

Phông Văn phòng Tỉnh Bà Rịa

  • Số lượng tài liệu: 17 mét.
  • Thời gian tài liệu: 1867-1929.
  • Loại hình tài liệu: Tài liệu hành chánh (giấy).
  • Tình trạng vật lý: Phần lớn tài liệu bị lão hóa, ố, giòn, rách, mục, chữ mờ.
  • Công cụ tra cứu: Mục lục hồ sơ, thẻ tạm xen lẫn với mục lục, thẻ của các phông: Phủ Thống đốc Nam Kỳ, Hội đồng Tư mật Nam Kỳ, Hội đồng Thuộc địa Nam Kỳ, Tòa Hòa giải Rộng quyền Tây Ninh và các phông tài liệu của các tỉnh Nam Kỳ thời kỳ thuộc Pháp.

I. LỊCH SỬ ĐƠN VỊ HÌNH THÀNH PHÔNG:

Từ đầu năm 1859 đến ngày 24 tháng 6 năm 1867, vùng Nam Kỳ lục tỉnh đã lần lượt bị thực dân Pháp thôn tính. Ngày 5 tháng 6 năm 1862, tại Sài Gòn, triều đình Huế đã ký với thực dân Pháp bản Hiệp ước “Hòa bình và Hữu nghị” (hay còn gọi là Hiệp ước Nhâm Tuất). Theo Hiệp ước này, các tỉnh Gia Định, Định Tường, Biên Hòa và đảo Côn Lôn đã hoàn toàn thuộc  chủ quyền của Pháp. Ngày 5 tháng 6 năm 1862, triều đình Pháp đã cử Bonard, Thiếu tướng Hải quân Pháp được phong làm Phó Thủy sư Đô Đốc là viên võ quan đầu tiên sang trực tiếp cai trị các tỉnh miền Đông Nam Kỳ. Đây là thời kỳ võ quan trực tiếp cai trị ở Nam Kỳ cả về mặt dân sự và quân sự.

Ngày 5 tháng 1 năm 1876, Đô đốc Duperré, Tổng chỉ huy lực lượng viễn chinh Pháp tại Nam Kỳ ra Nghị định phân chia toàn bộ Nam Kỳ thành 4 khu vực hành chánh lớn (circonscription administrative) là: Sài Gòn, Mỹ Tho, Vĩnh Long, Bassac[1]. Mỗi khu vực hành chánh này lại được chia nhỏ thành các tiểu khu hành chánh (arrondissement). Tiểu khu (sau này gọi là tỉnh) Bà Rịa nằm trong khu vực Sài Gòn.

Mỗi tiểu khu lại được chia ra thành các trung tâm hành chánh lớn, vừa và nhỏ. Đứng đầu mỗi tiểu khu là một viên quan cai trị người Pháp. Đứng đầu mỗi trung tâm hành chánh là một quan chức người Việt. Đứng đầu trung tâm hành chánh lớn là Đốc phủ sứ, trung tâm hành chánh vừa là Tri phủ, trung tâm hành chánh nhỏ là Tri huyện. Tất cả các quan chức này đều trực thuộc viên quan người Pháp đứng đầu tiểu khu.

Ngày 20 tháng 12 năm 1899, Toàn quyền Đông Dương lại ra Nghị định đổi gọi tiểu khu (arrondissement) – đơn vị hành chánh ở Nam Kỳ – thành tỉnh (province) kể từ ngày 1 tháng 1 năm 1900 và phân chia thành 3 miền: miền Đông, miền Trung, miền Tây và gồm 20 tỉnh[2] . Tỉnh Bà Rịa thuộc khu vực miền Đông.

Đứng đầu tỉnh Bà Rịa là một viên Tham biện người Pháp. Quan Tham biện làm Chủ tỉnh về nguyên tắc phải là viên chức hành chánh do Toàn quyền Đông Dương bổ nhiệm theo đề nghị của Thống đốc Nam Kỳ.

Chủ tỉnh có các cơ quan phụ tá là Sở Tham biện tương đương với các Tòa Công sứ ở các tỉnh Bắc Kỳ, Trung Kỳ và Hội đồng Tiểu khu.

– Giúp việc cho Chủ tỉnh có một Phụ tá ngạch dân sự và các công chức người bản xứ.

– Hội đồng Tiểu khu (Conseil de l’arrondissement):

Ngày 12 tháng 5 năm 1882, Thống đốc Nam Kỳ ra Nghị định số 116 thành lập và ấn định tổ chức tạm thời của các Hội đồng Tiểu khu  ở Nam Kỳ[3] . Theo Nghị định này, tại mỗi tiểu khu ở Nam Kỳ được thành lập một Hội đồng Tiểu khu. Quan Tham biện sẽ đại diện cho quyền hành pháp trong tiểu khu và có nhiệm vụ thẩm cứu các vấn đề liên quan đến tiểu khu đồng thời thực hiện các Quyết định của Hội đồng Tiểu khu.

Ngày 5 tháng 3 năm 1889 Tổng thống Pháp ra Sắc lệnh thành lập và ấn định tổ chức Hội đồng Tiểu khu ở Nam Kỳ[4]  .

Các văn bản liên quan đến thành phần, chức năng, nhiệm vụ của Hội đồng Tiểu khu gồm:

– Sắc lệnh ngày 12 tháng 11 năm 1903 của Tổng thống Pháp [5].

– Sắc lệnh ngày 11 tháng 6 năm 1915 của Tổng thống Pháp [6].

– Sắc lệnh ngày 14 tháng 5 năm 1929 của Tổng thống Pháp đổi tên gọi “Hội đồng Tiểu khu” thành “Hội đồng Hàng tỉnh”[7].

– Sắc lệnh ngày 19 tháng 8 năm 1930 của Tổng thống Pháp  [8].

– Sắc lệnh Ngày 27 tháng 6 năm 1931 của Tổng thống Pháp [9].

  1. NỘI DUNG KHÁI QUÁT TÀI LIỆU CỦA PHÔNG:

Tài liệu của phông mới chỉ được xác định nội dung theo cặp, bó  và chủ yếu gồm các vấn đề sau:

– Công văn trao đổi giữa tỉnh Bà Rịa với Văn phòng Thống đốc Nam Kỳ, các Phòng thuộc Phủ Thống đốc Nam Kỳ và các tỉnh khác.

– Sổ lưu công văn đi.

– Sổ đăng ký công văn đến.

– Danh sách nhân viên của tỉnh Bà Rịa.

– Các kì thi tuyển thông ngôn, lương bổng, qui chế thông ngôn.

– Tài liệu về việc bổ nhiệm, miễn nhiệm, điều động, thuyên chuyển, hưu trí, nghỉ phép của nhân viên châu Âu và nhân viên bản xư.

– Tài liệu về bầu cử Hội đồng Thuộc địa, Phòng Thương mại.

– Tài liệu về việc tách, sát nhập Vũng Tàu vào tỉnh Bà Rịa.

– Tài liệu về ranh giới của các tổng thuộc tỉnh Bà Rịa.

– Đơn từ khiếu nại.

– Sổ theo dõi vũ khí, giấy phép mang vũ khí.

– Sổ theo dõi tang vật.

– Tài liệu về an ninh, hiến binh Vũng Tàu.

– Tài liệu về hộ tịch của người Âu và người bản xứ.

– Thống kê dân số của các tổng An Phú Hạ, An Phú Thượng, An Phú Tân, Nhơn Xương, Phước Hưng Hạ, Phước Hưng Thượng, Vũng Tàu.

– Sổ ghi báo  cáo hàng tháng.

– Tài liệu về bầu cử Hội đồng tỉnh.

– Tài liệu về các kỳ họp Hội đồng tỉnh Bà Rịa; Sổ ghi biên bản các kỳ họp Hội đồng tỉnh Bà Rịa.

– Tài liệu về bầu cử Phó tổng các tổng: An Phú Hạ, An Phú Tân, An Trạch, Long Xương, Nhơn Xương, Phước Hưng Hạ.

– Tài liệu về tôn giáo.

– Danh sách các nhà sư ở các tổng An Phú Hạ, An Phú Thượng.

– Tài liệu về việc phóng thích, truy nã tù nhân.

– Tài liệu về việc xây dựng các cầu Rạch Hào, Rạch Bông.

– Tài liệu nghiên cứu về đường thuỷ ở Nam Kỳ.

– Tài liệu về việc xây dựng, sửa chữa công sở, nhà cửa.

– Các khế ước chuyên chở bưu tín.

– Sổ ghi các giao dịch của tỉnh Bà Rịa và khu vực Vũng Tàu.

– Nhân công tuyển dụng ở Trung Kỳ.

– Sổ theo dõi quyền  sở hữu đất của các làng thuộc các tổng An Phú Hạ, An Phú Thượng, Phước Hưng Hạ, Phước Hưng Thượng, Phước Lễ.

– Sổ theo dõi chuyển nhượng đất, tài liệu về chuyển nhượng đất.

– Sổ địa bộ của các làng thuộc các tổng tỉnh Bà Rịa.

– Đơn xin chuyển nhượng đất.

– Tài liệu về trồng trọt: trồng sắn, thuốc lá…

– Tài liệu về lâm nghiệp.

– Tài liệu về việc huy động nguồn lực khi có xung đột quân sự.

– Tài liệu về hoạt động của Ủy ban tuyển mộ binh lính.

– Tài liệu về tuyển mộ binh lính bản xứ ; Gửi thanh niên Việt Nam sang Pháp.

– Tài liệu về việc thống kê các trường học, thanh tra các trường, thành lập các trường học ở Vũng Tàu.

– Tài liệu về ngân sách tỉnh, công nho của các tổng An Phú Hạ, Phước Hưng Hạ, Phước Hưng Thượng.

– Sổ đăng ký lệnh thu.

– Bộ điền.

– Sổ kiểm soát trâu bò.

– Đấu thầu cung cấp vật dụng cho các cơ quan trong tỉnh.

– Hóa đơn thanh toán.

– Sổ kiểm soát lương bổng của nhân viên người Âu và người bản xứ.

– Sổ kiểm kê tài sản của các cơ quan trong tỉnh.

– Thương chánh – Thuế gián thâu:

– Biên bản các vụ vi phạm về muối, buôn lậu thuốc phiện.

– Qui chế các hãng rượu ở Nam Kỳ.

 

[1] Dương Kinh Quốc : Việt Nam – Những sự kiện lịch sử. Tập 1. NXB KHXH, Hà Nội, năm 1981, trang 177 – 178

[2] Công báo Đông Dương thuộc Pháp (Journal Officiel de L’Indo-chine Française), năm 1900, trang 30

[3] Công báo Nam Kỳ (Bulletin Officiel de la Cochinchine  Française)  năm 1882, trang 218 – 223

[4] Công báo Đông Dương thuộc Pháp (Bulletin Officiel de L’Indochine  Française)  năm 1889, trang 327 – 332

[5] Công báo Đông Dương thuộc Pháp (Journal Officiel de L’Indochine  Française)  năm 1904, trang 105 – 106

[6] Công báo Hành chánh Nam Kỳ (Bulletin administratif de la Cochinchine Française) , năm 1915, trang 2121 – 2122

[7] Công báo Hành chánh Nam Kỳ (Bulletin administratif de la Cochinchine Française) , năm 1929, trang 2067 – 2071

[8] Công báo Hành chánh Nam Kỳ (Bulletin administratif de la Cochinchine Française) , năm 1930, trang 2060 – 2061

[9] Công báo Hành chánh Nam Kỳ (Bulletin administratif de la Cochinchine Française) , năm 1931, trang 2257 – 2259

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *