Trách nhiệm xã hội của các lưu trữ lịch sử trong việc bảo tồn tài liệu lưu trữ quý, hiếm của cá nhân

Tài liệu lưu trữ của cá nhân là toàn bộ tài liệu hình thành và xuất hiện trong công việc và cuộc sống của cá nhân đó. Tài liệu lưu trữ của cá nhân chủ yếu được đánh giá trên cơ sở quan niệm và cảm nhận của chính cá nhân. Vì thế, mỗi cá nhân đều có những tài liệu quý của riêng mình. Trong số những tài liệu quý của cá nhân có những tài liệu hội tụ đặc điểm độc đáo về hình thức, đặc sắc về nội dung hoặc gắn với một sự kiện, nhân vật đặc biệt,… và có số lượng rất ít. Đây được coi là các tài liệu hiếm. Tuy nhiên, các cá nhân trực tiếp quản lý và sở hữu tài liệu quý, hiếm đang gặp khó khăn, hạn chế trong công tác bảo tồn an toàn và nguyên vẹn khối di sản này. Với vai trò là cơ quan có kinh nghiệm trong bảo quản tài liệu lưu trữ, các lưu trữ lịch sử sẽ là nơi trao gửi niềm tin của các cá nhân trong việc bảo tồn tài liệu lưu trữ quý, hiếm.

1. Đặt vấn đề

Trải qua thời gian, tài liệu hình thành và xuất hiện trong cuộc sống của mỗi cá nhân đã trở thành những kỷ vật quý giá và chứa đựng nhiều ý nghĩa. Việc bảo quản, gìn giữ và duy trì sự tồn tại của những tài liệu này không chỉ phụ thuộc vào ý thức và trách nhiệm của những người đang trực tiếp quản lý mà còn phụ thuộc vào kiến thức chuyên môn trong công tác bảo tồn. Với vai trò là cơ quan có chuyên môn sâu, kinh nghiệm phong phú và có lợi thế về nguồn lực, các lưu trữ lịch sử sẽ là nơi trao gửi niềm tin của các cá nhân trong công tác bảo tồn tài liệu lưu trữ quý, hiếm. Nội dung bài viết này không đề cập đến hoạt động sưu tầm tài liệu quý, hiếm như một giải pháp bảo tồn mà chỉ nghiên cứu và đề xuất các hoạt động hỗ trợ kỹ thuật và cung cấp dịch vụ cho những cá nhân đang trực tiếp quản lý tài liệu lưu trữ quý, hiếm.

2. Khái niệm tài liệu lưu trữ quý, hiếm của cá nhân

Trong cuộc sống của mỗi cá nhân, tài liệu lưu trữ xuất hiện theo những cách khác nhau. Có tài liệu là do cá nhân tự tạo ra như nhật ký, hồi ký, công trình nghiên cứu, sáng tác văn học – nghệ thuật, tranh vẽ, ảnh chụp,… Bên cạnh đó, có những tài liệu có được là do cá nhân được tặng hoặc trao quyền quản lý, cá nhân sưu tầm và sở hữu như các văn bản cổ (tài liệu Hán Nôm), bản vẽ, bản đồ, thư từ, bằng khen, giấy khen, huân, huy chương, giấy chứng nhận gia đình có công với cách mạng,… Những tài liệu này có thời điểm hình thành và thời gian tồn tại trải dài từ hàng chục đến hàng trăm năm. Vật mang tin, hình thức cũng như sự ra đời của các tài liệu này rất đa dạng, chứa đựng nội dung phong phú. Điểm chung của các tài liệu lưu trữ cá nhân là thuộc quyền sở hữu hoặc quản lý của một cá nhân cụ thể. Chắc chắn, những tài liệu lưu trữ này chứa đựng nhiều ý nghĩa đối với cá nhân và những người có liên quan nên mới được quan tâm lưu giữ cẩn thận.

Đối với mỗi cá nhân, tài liệu được lưu giữ lại là bởi tài liệu đó có giá trị sử dụng trong thực tiễn (giấy tờ nhà đất, sổ hộ khẩu, bệnh án,…) hoặc có giá trị về tinh thần (sắc phong, gia phả, huân, huy chương, các bức ảnh, video,…). Những tài liệu có giá trị sử dụng bắt buộc cá nhân phải lưu giữ nhưng những tài liệu có giá trị tinh thần có được gìn giữ nguyên vẹn hay không lại phụ thuộc rất nhiều vào ý thức, trách nhiệm và sự hiểu biết của cá nhân đang sở hữu tài liệu đó.

Trong số tài liệu lưu trữ của cá nhân, những tài liệu có giá trị tinh thần được coi là các tài liệu quý. Theo từ điển Tiếng Việt, “quý” là có giá trị cao hoặc thể hiện sự tôn trọng, coi trọng. Chính vì vậy, những tài liệu có giá trị đặc biệt với cá nhân đều được nâng niu và gìn giữ. Trong số các tài liệu quý của cá nhân, nhiều tài liệu có sự độc đáo về hình thức hoặc đặc biệt về sự hình thành hoặc còn lại rất ít trong xã hội nên được coi là tài liệu hiếm. Dưới góc độ bảo tồn di sản văn hóa, tài liệu hiếm không chỉ có giá trị với riêng cá nhân đang sở hữu mà còn có giá trị với cộng đồng và xã hội. Tài liệu hiếm chắc chắn là quý nhưng tài liệu quý chưa chắc đã hiếm. Như vậy, quý và hiếm là hai khái niệm không hoàn toàn đồng nhất với nhau. Theo Điều 26, Luật Lưu trữ năm 2011, tài liệu lưu trữ quý, hiếm là tài liệu hội tụ các đặc điểm sau:

“Có giá trị đặc biệt về tư tưởng, chính trị, kinh tế – xã hội, khoa học, lịch sử và có tầm quan trọng đặc biệt đối với quốc gia, xã hội;

Được hình thành trong hoàn cảnh lịch sử đặc biệt về thời gian, không gian, địa điểm, tác giả;

Được thể hiện trên vật mang tin độc đáo, tiêu biểu của thời kỳ lịch sử.”

Như vậy, tài liệu lưu trữ quý, hiếm của cá nhân rất đa dạng về hình thức, có giá trị tinh thần và thuộc quyền sở hữu của cá nhân cụ thể. Tuy nhiên, cá nhân chỉ có thể tự xác định được tài liệu quý còn tài liệu hiếm phải được xác định bởi các cơ quan có chuyên môn.

3. Tình hình bảo tồn tài liệu quý, hiếm của cá nhân

Với những tài liệu quý, hiếm hình thành trong cuộc sống, tùy theo sự hiểu biết mà mỗi cá nhân lại bảo tồn tài liệu của mình theo những cách khác nhau như cuộn tròn, cho vào hộp gỗ, ép plastic, dán băng dính, cất trong tủ, ngăn kéo, giá sách,… Tuy nhiên, do những yếu tố chủ quan và khách quan nên sau một thời gian dài, nhiều tài liệu quý, hiếm của cá nhân đã rơi vào tình trạng bị mờ chữ, rách, hỏng, bong tróc, xước,… thậm chí không còn nội dung thông tin trong tài liệu. Trong thực tế, nhiều cá nhân khi được trao truyền những văn bản cổ thường cuộn tròn, cho vào hộp gỗ và đặt tại nơi trang trọng trong nhà nhưng không thường xuyên kiểm tra khiến tài liệu bị bết dính, ẩm ướt, nấm mốc,… Với tài liệu giấy thường được cho vào bao nilon hoặc gấp, cuộn cất trong tủ nên sau một thời gian tài liệu bị mủn, rách hoặc mờ chữ. Với các bức ảnh thường ép plastic hoặc xếp chồng lên nhau và để trong ngăn kéo khiến các bức ảnh bị bong tróc, ố vàng, mốc, dính, không còn nguyên vẹn. Nhiều gia đình có những băng cát sét hoặc băng video ghi lại những sự kiện trọng đại của cá nhân và gia đình nay không còn thiết bị đọc nên cũng chỉ lưu giữ như là vật kỷ niệm. Khi đó, những tài liệu này nếu có tiếp tục lưu giữ cũng chỉ còn là lưu giữ vật mang tin hoặc là sự “níu kéo” về hình thức.

4. Mong đợi của cá nhân trong việc bảo tồn tài liệu quý, hiếm

Hiện nay, các cá nhân đang trực tiếp quản lý tài liệu quý, hiếm đang gặp nhiều khó khăn trong việc bảo quản an toàn và duy trì thông tin trong tài liệu. Các cá nhân thường tự xoay xở bảo quản các tài liệu quý, hiếm theo quan niệm và hiểu biết của bản thân. Ngoài ra, những cá nhân khác cũng chỉ biết “bất lực” nhìn tài liệu tự hủy hoại dần theo thời gian. Chỉ một số rất ít cá nhân may mắn nhận được sự hỗ trợ của các cơ quan có chuyên môn. Vì thế, trong công tác bảo tồn tài liệu quý, hiếm, các cá nhân thường có những mong đợi về các vấn đề sau:

1. Trang bị kiến thức về kỹ thuật bảo quản tài liệu lưu trữ
2. Tư vấn về bảo tồn tài liệu lưu trữ
3. Cung cấp dịch vụ bảo quản, tu bổ, phục chế, số hóa tài liệu lưu trữ
4. Hỗ trợ quản lý tài liệu lưu trữ

Có thể thấy, mỗi cá nhân đều có những tài liệu quý, hiếm của mình, tuy nhiên để có thể bảo tồn an toàn và nguyên vẹn những tài liệu đó lại cần sự hỗ trợ chuyên môn rất lớn của cơ quan có liên quan.

5. Vai trò của các lưu trữ lịch sử trong việc bảo tồn tài liệu quý, hiếm của cá nhân

Ở nước ta, lưu trữ lịch sử là đơn vị sự nghiệp của Nhà nước có chức năng bảo quản và phát huy giá trị các tài liệu lưu trữ từ các cơ quan là nguồn nộp lưu. Bên cạnh đó, lưu trữ lịch sử được phép “sưu tầm tài liệu lưu trữ của cá nhân trên cơ sở thỏa thuận” (Điều 20, Luật Lưu trữ năm 2011). Với các nguồn lực về kho tàng, trang thiết bị và chuyên môn sẵn có, các lưu trữ lịch sử ở cấp trung ương và địa phương được thiết lập trong toàn quốc hoàn toàn có thể đáp ứng mong đợi của các cá nhân trong việc bảo tồn tài liệu lưu trữ quý, hiếm. Đây cũng chính là cơ hội để Lưu trữ lịch sử thể hiện được trách nhiệm xã hội của mình trong lĩnh vực chuyên môn.

Trên cơ sở nhu cầu thực tế trong xã hội đối với việc bảo tồn tài liệu lưu trữ quý, hiếm, lưu trữ lịch sử có thể cung cấp những dịch vụ đã đề cập tới trong Luật Lưu trữ và những hoạt động hỗ trợ. Cụ thể là:

5.1 Tư vấn kỹ thuật bảo quản tài liệu lưu trữ

Đối với mỗi người, tài liệu lưu trữ quý, hiếm gắn liền với nhiều sự kiện, kỷ niệm, sở thích riêng nên tài liệu đó có giá trị tinh thần đặc biệt. Vì vậy, mối quan tâm lớn nhất của người sở hữu và đang trực tiếp quản lý tài liệu quý, hiếm là bảo quản an toàn những tài liệu hiện có. Tuy nhiên, những thói quen trong quá trình bảo quản tài liệu tại gia đình cùng với hiểu biết hạn chế về kỹ thuật bảo quản khiến nhiều tài liệu có nguy cơ bị hư hỏng không thể phục hồi. Cá nhân rất cần được tư vấn và giải đáp những băn khoăn trong việc tự bảo quản tài liệu tại gia đình nhưng không biết chia sẻ những thắc mắc đó đến cơ quan nào. Chính vì vậy, đây là cơ hội để các lưu trữ lịch sử thể hiện vai trò của mình trong việc giúp đỡ cá nhân lựa chọn cách thức bảo quản phù hợp nhất với những tài liệu quý, hiếm mà họ có. Hoạt động tư vấn có thể được thực hiện bằng nhiều cách khác nhau: gặp trực tiếp, điện thoại, thư điện tử, website, zalo, facebook,… Qua các kênh liên lạc này, cá nhân hoàn toàn có thể được tư vấn một cách thuận tiện và dễ dàng. Các lưu trữ lịch sử cần thiết lập các kênh thông tin đa dạng và bố trí nhân sự tiếp nhận thông tin và tư vấn chuyên môn. Vấn đề đặt ra với hoạt động này là tuyên truyền về các kênh liên lạc để người dân thuận tiện mỗi khi cần sự tư vấn từ cơ quan chuyên môn.

5.2. Cung cấp dịch vụ tu bổ, phục chế

Tài liệu quý, hiếm đều chứa đựng trong đó những giá trị tinh thần và thậm chí là giá trị tâm linh nên khi bị hư hỏng đều khiến các cá nhân rất bối rối để tìm cách khắc phục, xử lý. Vì không có chuyên môn và hiểu biết trong việc phục chế tài liệu nên nhiều cá nhân đã khiến tài liệu lâm vào tình trạng hư hại nghiêm trọng hơn. Tuy nhiên, để tìm được đúng cơ quan có chuyên môn và kinh nghiệm cung cấp dịch vụ này, không phải cá nhân nào cũng có thể tìm ngay được. Hiện nay, một số thư viện, bảo tàng và cá nhân cũng có thể thực hiện được nghiệp vụ này. Với tư cách là cơ quan hoạt động trong lĩnh vực lưu trữ, được đào tạo nghiệp vụ bài bản và đã có kinh nghiệm về tu bổ, phục chế, các lưu trữ lịch sử cần đẩy mạnh tuyên truyền, giới thiệu về dịch vụ tu bổ, phục chế để cá nhân có nhu cầu tiếp cận dịch vụ một cách kịp thời, trước khi các tài liệu quý, hiếm có thể bị hư hỏng hoàn toàn. Tuy nhiên, để thể hiện trách nhiệm xã hội của mình, các lưu trữ lịch sử cần xây dựng quy định phù hợp để thông qua hoạt động này vừa cung cấp dịch vụ có thu, vừa thể hiện trách nhiệm xã hội của mình trong việc bảo tồn tài liệu lưu trữ quý, đặc biệt là tài liệu lưu trữ hiếm. Các lưu trữ lịch sử có thể miễn phí khi tu bổ, phục chế tài liệu hiếm hoặc tài liệu trước năm 1945; thu 50% giá dịch vụ đối với tài liệu từ năm 1945 đến năm 1975; 100% giá dịch vụ đối với tài liệu từ năm 1975 đến nay. Thông qua dịch vụ này, lưu trữ lịch sử sẽ sàng lọc và nắm bắt được những tài liệu lưu trữ hiếm đang tồn tại trong khu vực tư nhân nhằm có những biện pháp hỗ trợ và bảo tồn phù hợp.

5.3. Cung cấp dịch vụ số hóa tài liệu

Với sự phát triển của công nghệ thông tin hiện nay, số hóa đang là một dịch vụ được cung cấp bởi rất nhiều các cơ quan, doanh nghiệp hoạt động trong nhiều lĩnh vực khác nhau. Tuy nhiên, có thể thấy hầu hết dịch vụ số hóa tài liệu đều được cung cấp cho các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp với số lượng tài liệu cần số hóa lớn. Trong khi đó, các cá nhân có số lượng tài liệu ít thì lại chưa có nơi nào cung cấp dịch vụ số hóa. Đặc biệt, với loại tài liệu đặc thù là các băng ghi âm, ghi hình theo công nghệ cũ, nhiều cá nhân và gia đình vẫn đang lưu trữ vật mang tin nhưng thiết bị đọc tin lại không còn khiến cho không ít tài liệu rơi vào tình trạng còn tồn tại mà không sử dụng được. Nếu như với tài liệu giấy, để số hóa tài liệu các cá nhân có thể tự hiện thông qua hình thức chụp ảnh hay scan tài liệu thì với các tài liệu đặc thù bắt buộc phải có các thiết bị chuyên dụng. Do đó, các lưu trữ lịch sử cần quan tâm đến việc trang bị máy móc và đào tạo nhân sự để thực hiện dịch vụ này.

5.4. Cung cấp dịch vụ bảo quản tài liệu

Với tài liệu lưu trữ của cá nhân, nơi bảo quản phù hợp nhất vẫn là không gian gắn liền với sự hình thành và xuất hiện của tài liệu. Song, vì những lý do khác nhau mà cá nhân lại có nguyện vọng được sử dụng dịch vụ ký gửi hoặc dịch vụ thuê nơi bảo quản tài liệu quý, hiếm của mình. Đây là nhu cầu chính đáng của cá nhân và cần được các lưu trữ lịch sử quan tâm, hỗ trợ. Do lưu trữ lịch sử là các đơn vị sự nghiệp công lập, chức năng chính là bảo quản tài liệu lưu trữ từ các nguồn nộp lưu nên khó có thể dành ra nhiều không gian và nguồn lực để cung cấp dịch vụ bảo quản cho cá nhân. Vì vậy các lưu trữ lịch sử cần có sự sàng lọc, ưu tiên những cá nhân có tài liệu hiếm để cung cấp dịch vụ này.

5.5. Tiếp nhận tài liệu lưu trữ được hiến tặng

Các cá nhân đang sở hữu tài liệu quý, hiếm nếu không có đủ điều kiện để tiếp tục lưu giữ có thể hiến tặng cho các tổ chức và cá nhân khác. Tuy nhiên, nhiều tài liệu quý, hiếm của cá nhân lại chứa đựng những nội dung quan trọng không chỉ đối với cá nhân, gia đình đang sở hữu tài liệu mà còn chứa đựng những cứ liệu lịch sử, pháp lý, văn hóa đối với địa phương hoặc quốc gia. Do đó, nếu những tài liệu quý, hiếm này được hiến tặng cho các lưu trữ lịch sử sẽ có cơ hội được lan tỏa và phát huy giá trị mạnh mẽ hơn. Lưu trữ lịch sử cần tăng cường rà soát qua nhiều kênh thông tin, tuyên truyền để phát hiện và kịp thời vận động, thuyết phục chủ sở hữu hiến tặng tài liệu có giá trị cho lưu trữ lịch sử.

6. Khuyến nghị
   • Với lưu trữ lịch sử

Tuyên truyền về phương pháp bảo quản tài liệu lưu trữ quý, hiếm: Lưu trữ lịch sử cần phối hợp với chính quyền địa phương, đặc biệt là cấp phường/xã để tuyên truyền về phương pháp bảo quản tài liệu lưu trữ quý, hiếm của cá nhân và gia đình. Thông qua đó, hướng dẫn các cá nhân biết cách phát hiện những tài liệu hiếm để được hỗ trợ kịp thời. Tuy nhiên, với số lượng đơn vị cấp phường, xã rất lớn như hiện nay, mỗi lưu trữ lịch sử nên khoanh vùng và lựa chọn thí điểm một vài phường/xã để thực hiện công tác tuyên truyền. Đây là hoạt động vừa thể hiện chuyên môn của lưu trữ lịch sử đồng thời cũng là hoạt động thể hiện trách nhiệm xã hội đối với cộng đồng.

Thiết lập đa dạng các kênh thông tin truyền thông: với sự phong phú và thuận tiện của các phương tiện truyền thông, các lưu trữ lịch sử cần thiết lập website của riêng mình, tăng cường sử dụng mạng xã hội để giới thiệu các dịch vụ bảo tồn các tài liệu lưu trữ và tiếp nhận thông tin phản hồi từ cộng đồng đối với các tài liệu lưu trữ quý, hiếm. Với website, các lưu trữ lịch sử có thể công khai các dịch vụ và giá dịch vụ bảo quản tài liệu lưu trữ cho cá nhân như tu bổ, phục chế tài liệu, số hóa tài liệu, ký gửi tài liệu,… Với các ứng dụng trên nền tảng internet như facebook, zalo,… các lưu trữ lịch sử cần tận dụng để truyền thông về những dịch vụ bảo quản đang cung cấp cũng như kết quả thực tế trong hoạt động hỗ trợ cộng đồng bảo tồn tài liệu quý, hiếm. Thông qua đó, lưu trữ lịch sử sẽ thu hút được sự quan tâm của các cá nhân và gia đình trong việc bảo tồn tài liệu lưu trữ quý, hiếm.

Huy động và thiết lập mạng lưới tình nguyện viên: các lưu trữ lịch sử hiện nay dù rất nỗ lực trong công tác sưu tầm để phát hiện tài liệu lưu trữ quý, hiếm song do những yếu tố khách quan như thiếu kinh phí, thiếu thông tin, thiếu nhân sự,… mà kết quả thu được vẫn còn hạn chế. Để hỗ trợ cá nhân trong bảo tồn tài liệu lưu trữ quý, hiếm, quan trọng nhất vẫn là “thông tin”. Bởi từ thông tin có được, cơ quan lưu trữ mới có kế hoạch cụ thể trong việc hỗ trợ kỹ thuật hoặc vận động, thuyết phục hiến tặng. Do đó, các lưu trữ lịch sử nên thiết lập hệ thống tình nguyện viên là những độc giả thường xuyên của lưu trữ, là người học chuyên ngành lưu trữ ở các cơ sở đào tạo và tất cả những đối tượng quan tâm và có liên quan với các lưu trữ lịch sử. Có như vậy, thông tin về tài liệu quý, hiếm mới được tập hợp phong phú, thường xuyên để các lưu trữ lịch sử có những hoạt động hỗ trợ kịp thời.

Tìm kiếm nhà tài trợ: là các đơn vị sự nghiệp công lập và được cấp kinh phí từ ngân sách nhà nước, các lưu trữ lịch sử thực sự gặp rất nhiều khó khăn trong quá trình hỗ trợ các cá nhân bảo tồn tài liệu lưu trữ quý, hiếm. Cũng vì vậy, sẽ có những trường hợp biết thông tin về sự xuống cấp của tài liệu lưu trữ quý, hiếm nhưng nếu không có kinh phí thì việc hỗ trợ cá nhân bảo tồn tài liệu cũng nằm ngoài khả năng của các lưu trữ lịch sử. Với đặc thù là tổ chức hoạt động phi lợi nhuận, lưu trữ lịch sử cần tìm hiểu về các quỹ tài trợ trong lĩnh vực văn hóa – di sản để “tiếp sức” cho hành trình bảo tồn tài liệu quý, hiếm trong cộng đồng.

• Với cơ quan quản lý nhà nước về công tác lưu trữ ở các cấp

Ở cấp Trung ương, Cục Văn thư và Lưu trữ Nhà nước cần xây dựng và đề xuất chính sách bảo tồn tài liệu lưu trữ quý, hiếm. Bên cạnh đó, cơ quan quản lý ngành cũng cần tổ chức tập huấn cho lưu trữ lịch sử, đặc biệt là lưu trữ lịch sử tỉnh những kiến thức và kỹ năng cần thiết trong việc bảo tồn tài liệu lưu trữ quý hiếm như kỹ năng truyền thông, kỹ năng thu thập thông tin, kỹ năng tu bổ, phục chế, kỹ năng số hóa tài liệu, kỹ năng viết thư xin tài trợ,…

Ở cấp địa phương, Chi cục Văn thư và Lưu trữ tỉnh/Sở Nội vụ cần phối hợp với Phòng Nội vụ huyện, cán bộ văn hóa xã để triển khai các hoạt động khảo sát, tiếp nhận thông tin và hỗ trợ kỹ thuật trong việc bảo tồn tài liệu lưu trữ quý, hiếm. Phối hợp với bảo tàng và thư viện địa phương nhằm phát huy giá trị và thúc đẩy hoạt động tuyên truyền nâng cao ý thức đối với việc bảo tồn tài liệu lưu trữ quý, hiếm của cá nhân.

• Với cộng đồng các nhà khoa học lưu trữ

Các nhà khoa học lưu trữ cần khảo sát và nghiên cứu đầy đủ hơn về thành phần, nội dung, giá trị, tình trạng bảo quản và nhu cầu của các cá nhân trong việc bảo tồn tài liệu lưu trữ quý, hiếm của cá nhân. Ngoài ra, các nhà khoa học cần nghiên cứu để xây dựng tiêu chí xác định tài liệu hiếm nhằm giúp Nhà nước quản lý và bảo tồn những di sản tư liệu có giá trị đặc sắc của dân tộc. Các kết quả nghiên cứu đó sẽ là căn cứ tin cậy để các cơ quan quản lý nhà nước về lưu trữ cũng như các lưu trữ lịch sử sẽ có những hành động cụ thể và thiết thực hơn. Ngoài ra, các nhà khoa học lưu trữ có thể kết nối với các nhà khoa học ở những lĩnh vực khác có liên quan để sưu tầm và bảo tồn tài liệu lưu trữ quý, hiếm của cá nhân. Bên cạnh đó, bằng mối quan hệ và tầm ảnh hưởng của mình, các nhà khoa học lưu trữ có thể hỗ trợ các lưu trữ lịch sử huy động tình nguyện viên là người học chuyên ngành lưu trữ khảo sát và thu thập thông tin về tài liệu lưu trữ quý, hiếm của
cá nhân.

Như vậy, tài liệu lưu trữ quý, hiếm của cá nhân là nhóm tài liệu rất phong phú, đa dạng về hình thức và nội dung. Tuy nhiên, đây cũng là nhóm tài liệu dễ bị tác động bởi các yếu tố khách quan và chủ quan. Nếu không có những biện pháp hỗ trợ kịp thời, nhóm tài liệu đặc biệt này sẽ dần thoái hóa, xuống cấp và có thể sẽ mất đi vĩnh viễn. Điều này đồng nghĩa với việc những dấu ấn văn hóa hoặc những minh chứng lịch sử cũng không còn tồn tại. Với vai trò là cơ quan có chức năng bảo quản và phát huy giá trị tài liệu lưu trữ, các lưu trữ lịch sử hoàn toàn có đủ kinh nghiệm chuyên môn để hỗ trợ các cá nhân bảo tồn tài liệu lưu trữ quý, hiếm đồng thời thông qua đó thể hiện trách nhiệm đối với xã hội. Không ngừng nỗ lực và sáng tạo trong công tác bảo tồn là cách mà các lưu trữ lịch sử góp phần gìn giữ nguyên vẹn phông Lưu trữ Quốc gia Việt Nam và bảo vệ an toàn di sản của thế hệ ông cha để lại.

TS Trần Phương Hoa*

* Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQG HN.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. James E. Nalen (University Libraries, The University of Arkon, Arkon, OH, USA) (2002). Private Archives in China. Libri 2002, vol 52, pp.241-262.
2. Phạm Thị Diệu Linh (2019). Chính sách quản lý tài liệu lưu trữ nhân dân ở Việt Nam. Luận án tiến sĩ ngành Lưu trữ học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội.

Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (2012). Kỷ yếu Hội thảo Tổ chức và phát huy giá trị tài liệu lưu trữ nhân dân. NXB Đại học Quốc gia Hà Nội.